آيه در شأن امت محمد صلى الله عليه و آله نازل شده ، در حالتى كه اختصاص به ايشان دارد ( و عام نيست در ايشان و ساير امم سابقه كه همه را فرا گيرد ، و هر امت كه در آيه مذكور است ، محمول است بر هر جماعت موجوده از امت آن حضرت ، در هر قرن و زمان معينى از براى رياست امامى از ائمه . و به سوى اين اشاره فرموده مىفرمايد كه : ) در هر قرنى از ايشان ( يعنى امت محمد صلى الله عليه و آله ) امامى از ما هست كه گواه است بر ايشان ، و محمد صلى الله عليه و آله گواه است بر ما » . پس ترجمهء آيه اين مىشود : « پس چگونه باشد و چه نوع بود حال كافران و ظالمان ، وقتى كه بياوريم از هر گروهى از امت‌هاى تو يا محمد ، گواهى را ( و آن امام ايشان خواهد بود كه بر افعال و اعمال قبيحه و حسنه و عقايد فاسده و حقهء ايشان گواهى مىدهد ) و بياوريم تو را بر اين گواهان ( كه امامان امت تواند ) گواه ، تا گواهى دهى بر ايشان » ( در باب رسانيدن آنچه بايد به مردم برسانند ) . 501 / 2 . حسين بن محمد ، از مُعلّى بن محمد ، از حسن بن على وشّاء ، از احمد بن عائذ ، از عمر بن اذينه ، از بُريد عِجلى روايت كرده است كه گفت : امام جعفر صادق عليه السلام را سؤال كردم از تفسير قول خداى عزّوجلّ : « وَ كَذلِكَ جَعَلْناكُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ » « 1 » ، پس حضرت فرمود كه : « ماييم امّت و گروهى كه افضل امّت‌ها و اشرف ايشانيم . و ماييم گواهان خدا بر خلقش و حجت‌هاى او در زمينش » . و ترجمهء آيه بنابر اين ، آن است كه : « و هم‌چنان كه شما را از راه‌يافتگان گردانيديم ، گردانيديم شما را گروهى برگزيده و بزرگوار و ميانه و راست ( كه اعوجاجى در اعتقاد و فعل و قول شما نيست . و اين ، مرادف عصمت است ) . تا باشيد گواهان بر مردمان » ( كه امت محمداند ) . بريد مىگويد كه : عرض كردم كه قول خداى عزّوجلّ كه مىفرمايد : « مِلَّةَ أَبِيكُمْ إِبْراهِيمَ » « 2 » ، كه ترجمهء آن اين است كه : « مانند واسع گردانيدن كيش پدر شما كه ابراهيم است » و تنگ‌گيرى نكردن در آن ( يعنى در دين اسلام ، تنگ‌گيرى نيست ، چنان كه در ملت ابراهيم نيست . و يا در تقدير ، آن است كه پيروى كنيد و لازم خود گردانيد ملت پدر خويش ، ابراهيم را . مقصود خدا از مخاطبين كه به ايشان فرموده كه : پدر شما كيانند ) . حضرت فرمود كه : « ما را قصد فرموده بخصوص » ( يعنى : نه جميع امت ، به اعتبار آن‌كه آن حضرت پدر حضرت پيغمبر است و

--> ( 1 ) . بقره ، 143 . ( 2 ) . حج ، 78 .